Qədim kin-küdurətlər və düşmənçiliklər

O zaman islam cəmiyyəti elə fikir ayrılığına və iki tirəliyə düçar olmuşdu ki, daxili bir müharibə və azacıq qan axıdılması həm Mədinənin daxilində, həm də xaricində partlayışlara səbəb olurdu. Mədinədə və onun xaricində yaşayan qəbilələrin çoxu Əli (ə)-a qarşı laqeyd olub, ürəklərində ona qarşı dərin kin bəsləyirdilər. Çünki elə Əli (ə) bu qəbilələrin küfr bayraqlarını məhv, onların pəhləvanlarını zillətlə məğlub etmişdi. Bunlar sonralar nə qədər islamla əlaqələrini möhkəmləndirib Allahpərəstliyə və islama sığınsaydılar belə, batində islam mücahidlərinə qarşı olan ədavət və kinləri sönməmişdi. Əgər belə bir şəraitdə İmam (ə) zorla və silahlı qiyama əl ataraq öz haqqını almaq fikrinə düşsəydi, onda bu iş aşağıdakılarla nəticələnəcəkdi:
1) Bu qiyamda İmam (ə) özünün dostlarının və əzizlərinin çoxunu itirəcəkdi. (Onların o həzrətin imamətinə və rəhbərliyinə qəlbən etiqadları var idi). Əlbəttə, əgər bu şəxslərin şəhid olması ilə haqq öz yerinə qayıtsaydı, o zaman onların hədəfə çatmaq yolunda etdikləri fədakarlıqlar o qədər də təəssüflü olmazdı. Amma deyəcəyimiz kimi, bu şəxslərin öldürülməsi ilə belə haqq öz sahibinə qayıtmayacaqdı.
2) Təkcə Əli (ə) öz əzizlərini itirməyəcəkdi, üstəlik Bəni-Haşimin, Əli (ə)-ın həqiqi dostlarının və əzizlərinin qiyamı Imam (ə)-ın xilafətinə razı olmayan səhabələrin çoxunun öldürülməsinə və nəticədə mərkəzdə müsəlmanların qüdrətinin zəifləməsinə səbəb olardı. Bu qrupun rəhbərlik məsələsində İmam (ə)-a qarşı əks mövqe seçməsinə baxmayaraq, digər işlərdə o həzrətlə heç bir ixtilafları yox idi və şirkin, bütpərəstliyin, məsihiyyətin və yəhudiyyətin qarşısında vahid bir qüvvə sayılırdılar.
3) Müsəlmanların zəifləməsi nəticəsində islamın hələ tamamilə kök salmadığı ucqar yerlərdəki qəbilələr mürtədlərə və islam müxaliflərinə qoşularaq vahid bir dəstə təşkil edərdilər. Belə olduqda müxaliflərin qüdrəti, həmçinin mərkəzdə düzgün bir rəhbərliyin olmaması nəticəsində tövhid nurunun sönməsi gözlənilirdi.
Əmirəl-möminin Əli (ə) da bu ağır və dərdli həqiqətləri yaxından duyduğuna görə sükut etməyi silahlı qiyamdan üstün sayırdı. Yaxşı olardı ki, bu məsələni Imam (ə)-ın öz dilindən eşidək: Əbdüllah ibni Cünadə deyir:–Mən Əlinin xilafətinin ilk günlərində Məkkədən Mədinəyə gəldim. Gördüm ki, hamı Peyğəmbər məscidində yığışıb Imamın gəlməsini gözləyir. Bir azdan sonra Əli qılıncını belinə bağlamış halda evindən çıxdı. Hamının gözü ona dikilmişdi. Nəhayət o, xitabə kürsüsünə çıxıb Allaha həmd-səna edərək öz sözlərinə belə başladı: "Ey camaat, agah olun ki, Peyğəmbəri-Əkrəm (s) bizim aramızdan gedəndə heç kəs onun qurduğu hökumət barəsində bizimlə müxalifət etməməli, ona tamah salmamalı idi. Çünki biz onun varisi, canişini və Əhli-beytiyik. Amma bunun əksinə olaraq Qüreyşdən bir qrup bizim haqqımıza göz dikərək xilafəti bizdən alıb özlərinə məxsus etdilər. Allaha and olsun, əgər müsəlmanlar arasında ixtilaf və ikitirəlik yaranması, küfrün, bütpərəstliyin islam ölkələrinə yenidən qayıtması və islamın məhv olub aradan getməsi qorxusu olmasaydı, bizim vəziyyətimiz gördüyünüz kimi olmazdı."
Kəlbi deyir: Əli (ə) Təlhə və Zübeyr kimi əhd pozanların qiyamını yatırtmaq üçün Bəsrəyə yola düşəndə aşağıdakı şərhlə bir xütbə buyurdu: "Allah Peyğəmbər (s)-i qəbzi-ruh edəndə Qüreyş öz başına olaraq qabağa keçib bizi öz haqqımızdan məhrum etdi. Amma mən gördüm ki, bu işdə səbir etmək müsəlmanların arasında təfriqə salmaqdan, onların qanını tökməkdən yaxşıdır. Çünki camaat yenicə islamı qəbul etmişdi və din, südlə dolu köpüklənmiş bir kuzəyə oxşayırdı, azacıq başısoyuqluq onu turşuda, ən kiçik bir fərd onu devirə bilərdi."
Ibni Əbil-Hədid həm Əli (ə)-ı sevir, həm də xəlifələrin təəssübünü saxlayırdı. O, səhabələrin Əmirəl-möminin Əli (ə)-a bəslədiyi dərin kin və düşmənçiliklər barədə yazır: "Təcrübə isbat etmişdir ki, zamanın keçməsi kinlərin unudulmasına, həsəd şölələrinin sönməsinə və kinlə dolu qəlblərin soyumasına səbəb olur. Zamanın keçməsi bir nəslin ölməsinə və başqa bir nəslin onun yerində oturmasına səbəb olur, nəticədə qədim kinlər əvvəlki nəsildən sonrakı nəslə bir qədər solğun şəkildə keçir. Əli xilafətə keçəndə Peyğəmbərin vəfatından iyirmi beş il keçirdi, buna görə də bu qədər uzun müddət ərzində kinlərin və ədavətlərin unudulması gözlənilirdi. Lakin bu intizarın əksinə olaraq, Əlinin müxaliflərinin ruhiyyələri 25 ilin keçməsi ilə azacıq belə dəyişməmiş, Peyğəmbər dövründə və onun vəfatından sonra ona qarşı bəslədikləri kin və ədavət azalmamışdı. Hətta Qüreyşin, islam döyüşlərindəki qanlı hadisələrin şahidi olmayan, Imamın Bədr, Ühüd və s. döyüşlərində Qüreyşə qarşı olan qəhrəmanlıqlarını görməyən övladları, yeniyetmələri və cavanları öz ata-babaları kimi inadla Əliyə qarşı ədavət aparır, ürəklərində ona qarşı kin bəsləyirdilər. Belə bir şəraitdə əgər Imam (ə) Peyğəmbər (s)-in vəfatından dərhal sonra xilafət kürsüsünə arxalanıb ümmətin idarə olunması işlərini ələ keçirsəydi, onun müxaliflərinin qəlbinə od salar və partlayışlar baş verərdi ki, bunların da nəticəsi islamın və müsəlmanların məhv olmasına, cəhalətin islam ölkələrinə yenidən qayıtmasına səbəb olardı."
Imam (ə) çıxışlarının birində silahlı qiyamın törədəcəyi nəticələrə işarə edərək buyurur: "Peyğəmbərin vəfatından sonra öz işim barəsində fikirləşdim. Qüreyşin cəbhələşməsi qarşısında öz Əhli-beytimdən başqa bir köməkçi görmədim. Onların ölümünə razı olmadım, çöp düşmüş bir gözü yumdum, sümük qalmış bir boğazla yeyib-içdim, nəfəs yolunun tutulmasına, zəhərdən acı olan hadisələrə səbir etdim."

Kitabın adı: Vilayət günəşi (birinci cild)

Müəllif: Ayətullah Cəfər Sübhani