Bu hissədəki ilk tarixi hadisə

Bu fəslin ilk unudulmaz hadisəsi Peyğəmbər (s)-in mübarək başı Əli (ə)-ın sinəsində ikən ruhunun əbədiyyətə qovuşmasıdır. Əli (ə) bu hadisəni özünün tarixi xütbələrinin birində belə şərh edir: "Peyğəmbər (s)-in həyat tarixinin mühafizəçiləri olan dostları yaxşı bilirlər ki, mən bir an belə, Allaha və Onun Peyğəmbərinə qarşı itaətsizlik etməmişəm. Qəhrəmanların qaçdığı və geriyə çəkildiyi müharibədə Peyğəmbərin yolunda öz canımı əsirgəmədim. Peyğəmbər (s), başı mənim sinəmdə olan bir halda canını Allaha tapşırdı, mənim əlimin üstündə ruhu bədənindən ayrıldı, mən təbərrük üçün əlimi üzümə çəkdim. Sonra bədəninə qüsl verdim. (Bu işdə) mələklər mənə kömək edirdilər. Mələklərin bir dəstəsi yerə enir, bəziləri göyə gedirdilər. Peyğəmbərin cənazəsinə namaz qılanda onların qarışıq səsləri daim eşidilirdi. Nəhayət, onu öz qəbrinə qoyduq. Peyğəmbərin həm sağlığında, həm də vəfat etdiyi vaxt heç bir kəs ona məndən yaxın deyildi."
Peyğəmbər (s)-in vəfatı bəzilərini sükuta dalmağa, bəzilərini isə məxfi şəkildə fəaliyyət etməyə vadar etdi. Peyğəmbər (s)-in vəfatından sonra müsəlmanların qarşılaşdıqları ilk hadisə Ömər tərəfindən onun vəfatının təkzib olunması idi. O, Peyğəmbər (s)-in evinin qarşısında hay-küy qoparıb "Peyğəmbər vəfat etmişdir" - deyənləri hədələyirdi. Abbas və Ümmü Məktum Peyğəmbərin ölməsinin mümkünlüyünü göstərən ayələri nə qədər oxudularsa da, faydası olmadı. Nəhayət, onun dostu Əbu Bəkr özünü çatdırıb məsələdən agah olan kimi qabaqca başqalarının oxuduqları ayələri oxumaqla Öməri sakitləşdirdi.
Əli (ə) Peyğəmbər (s)-ə qüsl verir, səhabələrdən bir qrupu da ona kömək edirdilər. Onlar qüsl-kəfən işlərinin qurtarmasını gözləyir və Peyğəmbər (s)-in pak cənazəsinə namaz qılmaq üçün hazırlaşırdılar. Elə bu vaxt Peyğəmbər (s)-ə canişin seçmək üçün "Bəni Saidə" qəbiləsinin səqifəsi (kölgəliyi) adlı yerdə hay-küy qoparıldı. Səqifədə hadisələrin gedişi ənsarın əlində idi. Amma mühacirdən olan Əbu Bəkr, Ömər və Əbu Übeydə belə bir yığıncağın təşkil olunmasından xəbərdar olduqda, Peyğəmbər (s)-in cəsədinin qüsl üçün hazırlandığı vaxtda Səqifəyə, ənsarın yığıncağına getdilər. Uzun-uzadı mübahisələrdən (və bəlkə də çarpışmalardan) sonra Əbu Bəkr "Rəsulullahın xəlifəsi" seçildi. Halbuki mühacirlərdən üç nəfərdən başqa heç kəs onun bu məqama seçilməsindən xəbərdar deyildi. Əli (ə)-ın Peyğəmbər (s)-i dəfn etmək üçün hazırlaşdığı və Səqifədə yığıncağın davam etdiyi vaxt mahir siyasətçi və hiyləgər bir şəxs olan Əbu Süfyan müsəlmanların arasında ixtilaf salmaq məqsədilə Əli (ə)-ın qapısını döyüb dedi:–Əlini ver, mən səninlə beyət edim və sənin əlini müsəlmanların xəlifəsi rəmzi olaraq sıxım. Çünki mən səninlə beyət etsəm, Əbdü-Mənaf övladlarından heç biri sənin əleyhinə çıxmaz. Əgər Əbdü-Mənaf övladları səninlə beyət etsə, Qüreyşdən heç kəs səninlə beyət etməkdən imtina etməz, nəhayət, bütün ərəblər səni xəlifəliyə qəbul edərlər.
Amma Əli (ə) Əbu Süfyanın sözlərinə əhəmiyyət vermədi, onun mənfur və çirkin niyyətindən agah olduğu üçün buyurdu: Mən hələlik Peyğəmbər (s)-in dəfn işləri ilə məşğulam.
Əbu Süfyanın təklifindən qabaq Əli (ə)-ın əmisi Abbas da beyət rəmzi olaraq, öz qardaşoğlunun əlini sıxmaq istədi, amma o həzrət onun da təklifini qəbul etmədi. Bir az keçməmiş təkbir səsi eşidildi. Əli (ə) hadisənin nə yerdə olduğunu Abbasdan soruşdu. Abbas dedi:–Demədimmi ki, beyət almaqda səndən qabağa keçəcəklər?! Demədimmi ki, əlini ver səninlə beyət edim?! Sən istəmədin, başqaları səndən qabağa düşdülər.
Görəsən, Abbasın və Əbu Süfyanın təklifləri uzaqgörənlik idimi? Əgər Əli (ə) Abbasın təklifini qəbul edərək Peyğəmbər (s)-in vəfatından dərhal sonra böyük şəxsiyyətlərdən bir qrupunu beyət üçün dəvət etsəydi, şübhəsiz Səqifə məsələsi ləğv olunacaq, yaxud ümumiyyətlə, təşkil olunmayacaqdı. Çünki başqaları islam xilafəti kimi çox mühüm bir məsələni xüsusi bir qrupa aid olan kiçik bir mühitdə müzakirə edib bir nəfəri bir-iki rəylə rəhbər seçməyə heç vaxt cürət etməzdilər. Bununla belə, Peyğəmbərin əmisinin təklifi ilə bir neçə şəxsiyyətin Əli (ə) ilə xüsusi şəkildə beyət etməsi həqiqətgörənlikdən uzaq olardı, tarix Əbu Bəkrlə beyət barəsində yürütdüyü mühakiməni bu beyət barəsində də yürüdərdi. Çünki Əli (ə)-ın rəhbərliyi iki haldan xaric deyildi: Ya o Allah tərəfindən olan hökm ilə rəhbərliyə təyin olunmuşdu, yaxud da təyin olunmamışdı. Birinci halda beyət almağa ehtiyac yox idi və xilafətə özünü namizəd göstərmək (və bu mənsəbi tutmaq) üçün rəy toplamaq bir növ Allah tərəfindən təyin olunmaya etinasızlıq sayılardı. Bu da xilafət məsələsini ilahi mənsəb və rəhbərin Allah tərəfindən təyin olunmasından çıxarıb seçkili yola salırdı. Nəinki məsum bir imam, hətta adi bir pak və həqiqi şəxs heç vaxt öz ictimai mövqe və məqamını qoruyub saxlamaq üçün həqiqəti təhrif etməz, həqiqətin üstünə pərdə çəkməz. Ikinci halda, Əli (ə)-ın xilafətə seçilməsi elə Əbu Bəkrin xilafətinin tayı olacaqdı. Əbu Bəkrin ən səmimi dostu olan Ömər sonralar onun xilafətə necə seçilməsi haqqında deyirdi: "Əbu Bəkrin rəhbərliyə seçilməsi hesab-kitabsız bir iş idi ki, Allah ümməti onun şərindən saxladı."
Daha mühüm məsələ budur ki, Əbu Süfyanın bu təklifdə az da olsa belə, hüsnü-niyyəti yox idi. Onun müsəlmanlar arasında ixtilaf salmaq, təfriqə və çəkişmə yaratmaq, bu qarışıqlıqlardan istifadə edərək, ərəbləri cahiliyyət dövrünə qaytarmaq və gənc islamın bünövrəsini sarsıtmaqdan başqa bir məqsədi yox idi. O, Əli (ə)-ın evinə daxil olub o həzrətin mədhinə bir neçə beyt şer oxudu. O şerlərin tərcüməsi belədir:
"Ey Haşim övladları! Təym və Ədi qəbilələrinin sizin danılmaz qanuni haqqınıza tamah gözü düşməsin deyə, sükutu sındırın. Xilafət sizə aiddir və sizə bağlıdır. Xilafətə Əlidən başqa heç kimin ləyaqəti yoxdur."
Amma Əli (ə) kinayə ilə onun çirkin niyyətinə işarə edib deyir: "Sən bizim istəmədiyimiz bir məqsədi güdürsən."
Təbəri yazır: Əli onu məzəmmət edib dedi: "Sənin fitnə-fəsad törətməkdən başqa bir niyyətin yoxdur. Sən uzun müddət islama qarşı bədxah olmusan. Sənin nəsihət və öyüdünə, süvari və piyadana mənim ehtiyacım yoxdur."
Əbu Süfyan Peyğəmbər (s)-in canişinliyi barədə olan ixtilafı dərk edib onu belə qiymətləndirdi: "Elə bir tufan görürəm ki, qandan başqa heç nə onu söndürə bilməz."
Əbu Süfyan bunu çox dəqiq qiymətləndirmişdi. Belə ki, əgər Haşim tayfasının fədakarlığı və güzəştləri olmasaydı, ixtilaf tufanını ölüm-dirim müharibəsindən başqa bir şey söndürə bilməzdi.

Kitabın adı: Vilayət günəşi (birinci cild)

Müəllif: Ayətullah Cəfər Sübhani