Papağım yadımdan çıxdı, gəl qayıdaq

Ariflik-heç də mağarada yaşamaq və daim oruc tutmaq deyildir. Ariflik öz instinklərini idarə etmək bacarığıdır. (Patriarx Kiril)
İndi sizə danışacağım hadisəni təxminən iki-üç əsr bundan əvvəl yaşamış bir alim haqqında nəql edirlər. Bunu mənə müəllimlərimdən biri danışıb.
Keçmişdə böyük elmi ve irfani məqama sahib olan bir alim yaşayırmış. Bu alim tarixdə bir çox mühüm elmi əsərlərin müəllifi kimi də tanınmışdır. O, əxlaq sahəsində yüksək elmi dəyəri olan bir kitab yazır. Bu kitab o qədər yüksək mənəvi mətləblərə malik olur ki, tez bir zamanda bir çox digər məmləkətlərdə də yayılır. Bir dəfə kitab dövrün böyük dərvişinin əlinə keçir. Bu dərviş o zaman çox məşhur olan sufilər təriqətinə mənsub olur. Sufilər dəri əba geyinib, bütün dünya nemətlərindən kənar gəzən insanlardır. Onlar var-dövlətdən,vəzifə və məqamdan tamamilə uzaq olan,evsiz və hətta adsız yaşayan insanlardır. Bu dərviş kitabı oxuyur və əsərdə yüksək mənalı sözlərə rast gəlir. Düşünür ki, bu kitabın müəllifi yüksək məqam sahibidir. Bundan sonra qərara gəlir ki, gedib onu tapsın. Uzun müddətdən sonra alimin yaşadığı məntəqəyə gəlib çatır. Ondan-bundan soruşa-soruşa alimin evini tapır.Bir neçə mərtəbəli, hasarların əhatəsində yerləşən böyük bir malikanəni gördükdə gözlərinə inanmır. Dərviş əvvəlcə düz ünvana gəldiyinə şübhə edir, bir neçə qonşudan təkrar soruşandan sonra doğru ünvana gəldiyindən tam əmin olur. Böyük narahatçılıq hissi keçirir. Geri qayıtmaq istəyir, ancaq öz-özünə deyir ki, bu yalançı, özü yazıb, ancaq əməldə haqdan uzaq olan alimə bir neçə söz desəm, yaxşı olar. Qapını döyür. Qapını alimin özü açır. Ondan kim olduğunu soruşduqdan sonra ürəyində onu narahat edən mətləbi deyir:

- “Sən bu boyda böyük imarətə maliksən. Bu, sənin yazdıqlarınla heç uyğun gəlmir. Sən kitabında dünyapərəstlikdən uzaq olmaqdan, aza qane olmaqdan, maddiyyatın hədəf olmamasından, dünya nemətlərinin insan üçün böyük təhlükə olmasından yazdığın halda, özün bütün maddi nemətləri ətrafında toplamısan”

.Bu sözləri eşidən zaman alim onu içəri dəvət edir. Bir az söhbət edəndən sonra dərvişə deyir:

- “Mənimlə seyri-suluk yolunun pirini, Məhbubun aşiqlərinin şahını ziyarət etməyə gedərsənmi? Belə ki, mən sənə hər bir şeyi yolda başa salacağam”.

Dərviş könülsüz surətdə razı olur. Evdən çıxaraq yola düzəlirlər. Alim imarətinin qapısını bağlamadan, mülkünü kiməsə tapşırmadan evi tərk edir. Bir az yol gedəndən sonra dərviş alimə “dayan, mən papağımı sizdə unutmuşam, gəl geri qayıdıb onu götürək”, -deyir. Dərviş geri qayıtmaq istəyəndə alim onun qolundan tutur ve deyir:

-“Mən getdiyimiz müqəddəs məkana o qədər can atıram ki, sən mənimlə getməyə razılıq verən kimi hər şeyimi unudaraq bütün mülkümü tərk edib ora doğru tələsdim. Hətta qapını belə bağlamağı unutdum. Sənin isə min yerindən yamaq vurulmuş bir papağın var, onu bizim evde unutduğuna görə geri qayıtmaq istəyirsən. Bir yamaqlı, dəyərsiz papaq səni irfan məktəbində müqəddəs hesab edilən elə böyük yerə getməkdən saxladı. Ey dərviş, sənin o cırıq papağa olan bağlılığın mənim əlimdə olan bütün o mülkə, var-dövlətə olan bağlılığımdan daha çoxdur. Bil ki, həqiqi zahid “heç nəyi olmayan” yox, “heç nəyə bağlı olmayandır”
Bu deyilənlər “gözütoxluq” deməkdir. Gözütoxluq psixoloji və ruhi bir xüsusiyyətdir. İnsan dünyanın sərvətinə malik olsa da belə, gözütox olmadıqca əlindəkilərlə kifayətlənməyəcək və bu, ona az gələcəkdir. Gözütox olduğu zaman isə əlində olan az imkanlara belə qane olacaqdır. Həyatda həm maddi, həm də mənəvi cəhətdən çox şeyə sahib olmaq lazımdır, yalnız gözütoxluq şərti ilə. Gözütox insanın əlində sərvət hamının faydalana biləcəyi bir nemetə çevriləcək, onun sahibi isə daim qəlbi rahatlıqda qərar tutacaqdır. Əks halda isə əldə etdiyi sərvətə qəlbən bağlı olduğundan özünü daim ruhi sıxıntılar içərisində, tufanlı dənizdə taxta gəmidə oturmuş kimi hiss edəcəkdir. Gözütoxluq insanın qəlbinin əlində olan maddi nemətlərə bağlı olmaması deməkdir. XVIII əsrdə yasamış tedqiqatcı alimlərdən olmuş Abdullah Şubbər qeyd etdiyimiz məqama işarə edərək yazır:

“Dünyanın mənası barədə araşdırmalarımıza əsasən məlum oldu ki, zahidliyin (gözütoxluğun) sərvət, xidmətçi və bunu kimi imkanlara malik olmaqla heç bir ziddiyyəti yoxdur. Bir şərtlə ki, var-dövləti qəlbən sevməyəsən…”.
İnsan dünyəvi tərəqqi üçün çalışmalı, yaşayışını, rifahını gözəlləşdirmək üçün irəliyə doğru addım atmağa səy etməlidir, lakin bütün bunları gözütox bir halda etməlidir. Rahat və ehtiyacsız yaşayışı üçün maddi rifah vasitələrindən olan geniş ev, bağ, maşın, gözəl ev eşyaları, sərvət əldə etmək üçün çalışmalı, yalnız bunların heç birinə bağlanmamalı, bütün bunlara özünün və yaxınlarının rifahı yolunda qərar verilmə bir vasitə kimi baxmalıdır.
Qeyd: 1. Seyri-suluk irfan məktəbində ariflərin yüksək ruhu məqamlara doğru etdikləri mənəvi hərəkətə getdikləri yola deyilir
2. Pir-İrfan yolu gedərək yüksək ruhani dərəcələrə çatmış təcrübəli rəhbərə deyilir
3. Bu sözlərlə Hüseyn ibn Əlini nəzərdə tutur. Həzrət Hüseyn ibn Əli yüksək mənəvi məqama malik şəxsiyyətlərdən olmuşdur. Dəfn olunduğu yer İraqda Kərbəla şəhərindədir. Hal-hazırda milyonlarla insanın ziyarət etdikləri yerdir.
1”Əxlaq”,səh.400.

Kitabın adı: Çətin olsa da həyat davam edir
Müəllif: Rövşən Abdullaoğlu